۰۲۱-۵۴۷۶۴
عوامل رافع مسئولیت کیفری

عوامل رافع مسئولیت کیفری

عوامل رافع مسئولیت کیفری عوامل رافع مسئولیت کیفری را به این شکل توضیح می دهیم که در جامعه امروزی با توجه به شرایط و علل های متعددی افراد ممکن است مرتکب جرم شوند و به سبب جرم مرتکب شده و مطابق قانون مورد مجازات قرار گیرند، حال ممکن است فردی که مرتکب جرم شده با […]

عوامل رافع مسئولیت کیفری

عوامل رافع مسئولیت کیفری را به این شکل توضیح می دهیم که در جامعه امروزی با توجه به شرایط و علل های متعددی افراد ممکن است مرتکب جرم شوند و به سبب جرم مرتکب شده و مطابق قانون مورد مجازات قرار گیرند، حال ممکن است فردی که مرتکب جرم شده با توجه به شرایط رخ داده و تجمیع یک سری عوامل از مجازات جرم رخ داده شده مبری شود که از آن در قانون تحت عنوان عوامل رفع مسئولیت کیفری نام برده می شود.

به این شکل که اگر فرد بتواند با استناد به مدارکی اثبات نماید که در زمان ارتکاب جرم به لحاظ قانونی نباید مورد مجازات قرار بگیرد، می تواند از مسئولیت کیفری معاف شود در واقع زمانی که از عوامل رافع مسئولیت کیفری صحبت می نماییم اشاره به موضوعاتی داریم که از راه اثبات آن ها برای فردی که مرتکب جرم شده، حکمی در نظر گرفته نمی شود.

انواع رافع مسئولیت کیفری در قانون

عوامل رفع کننده مسئولیت کیفری به دو دسته تقسیم می گردند به این صورت که یک قسم از آن به صورت کامل مسئولیت مرتکب جرم را از بین می برد و قسم دیگر آن به شکلی است که به صورت نسبی رفع کننده مسئولیت کیفری می باشد که در ادامه به آن ها خواهیم پرداخت:

  • صغیر بودن

در ماده ۱۴۷ قانون مجازات اسلامی آورده شده است که سن بلوغ در دختران ۹ سال و در پسران ۱۵ سال می باشد بنابر این ماده افرادی که پایین تر از این سن هستند به نوعی صغیر محسوب می شوند؛ حال این صغیر در قانون به دو شکل صغیر ممیز و غیر ممیز تقسیم می گردد.

صغیر ممیز به کسی گفته می شود که قادر به تشخیص خوب از بد به صورت ابتدایی می باشد و قدرت تشخیص او به صورت حداقلی است.

صغیر غیر ممیز به کسی گفته می شود که بر خلاف صغیر ممیز قدرت تشخیص خوبی از بدی را ندارد و قادر به تشخیص این که این رفتار خوب یا نادرست است برای او وجود ندارد.

  • جنون

جنون به این معنا می باشد که فرد از حیث ادراکی دچار اختلال شده باشد که به آن فرد مجنون گفته می شود، مجنون در قانون نیز دچار فساد عقلی است و قدرت تشخیص در خصوص این که عمل ارتکابی او فعل مجرمانه می باشد را ندارد و به همین سبب هر گونه مسئولیت کیفری از او برداشته می شود و مطابق قانون مورد مجازات قرار نمی گیرد.

این موضوع را باید در نظر داشت که بحث جنون باید متناسب با قوانین جزایی ما اثبات شود به این نحو که در ماده ۱۴۰ قانون مجازات آورده شده که مسئولیت کیفری تنها در صورتی محقق می گردد که فرد در زمان ارتکاب جرم دارای عقل، بلوغ و اختیار باشد، از این ماده می توان به این شکل استنباط نمود که شخصی که دچار جنون شده است هیچ گونه مسئولیت کیفری ندارد.

در ماده ۱۴۹قانون مجازات نیز آورده شده که اگر مرتکب در زمان ارتکاب جرم دارای اختلال روانی باشد به این نحو که از خود اراده و یا قوه تمییز یا همان قدرت تشخیص خوب از بد را نداشته باشد مجنون محسوب و متعاقب آن مجازات نخواهد شد.

حال جنون به دو شکل دائمی و ادواری یا همان موقت می باشد.

 جنون دائمی به حالتی گفته می شود که فرد به صورت دائم و مستمر در حالت اختلال روانی به سر می برد.

جنون موقت یا ادواری حالتی است که فرد به شکل دائمی دارای اختلال روانی نیست و به صورت دوره ای در حالت جنون به سر می برد به این نحو که اگر در زمان سلامت مرتکب جرم شود نمی تواند به جنون خود استناد نماید و مسئولیت کیفری را از خود سلب کند به طور کل تشخیص این امر که در زمان ارتکاب جرم فرد در چه حالتی بوده با دادگاه و کارشناس می باشد.

  • اشتباه

مورد دیگری که جز عوامل رافع مسئولیت کیفری محسوب می شود بحث اشتباه می باشد که خود این اشتباه به دو حالت  حکمی و موضوعی تقسیم می گردد:

اشتباه حکمی به حالتی گفته می شود که فرد نسبت به حکم قانون گذار جاهل می باشد به این معنا که فردی که مرتکب جرم شده است ادعا می نماید که در خصوص مجرمانه بودن عمل انجام شده دارای عدم آگاهی بوده است و نمی دانسته عمل انجام شده در قانون جرم محسوب می شود، زمانی که این ادعا مطرح گردد باید دادگاه این امر را بررسی نماید که ادعای فرد در این خصوص درست بوده و یا دروغ می باشد.

حالت دیگری از جهل به این صورت است که شخص در دادگاه ادعا کند که نسبت به نوع مجازات عمل خود دارای جهل بوده که این نوع جهل به هیچ وجه عامل رفع مسئولیت کیفری نمی باشد.

اشتباه موضوعی به حالتی گفته می شود که فرد نسبت به قوانین و احکام آگاهی دارد ولی نمی داند که عمل ارتکابی او جرم محسوب می شود در تعریف ساده تر فردی که مشروب مصرف کرده است آگاه به این است که در قانون مصرف مسکرات جرم محسوب می شود ولی اطلاع نداشته است که آن چه مصرف می کرده از مسکرات بوده و در این حالت مسئولیت کیفری برای او قرار نمی گیرد و مجرم محسوب نمی شود.

تماس با وکیل دادگستری
  • اجبار

حالتی است که فرد به جهت فشار ها و مشکلات بیرونی و درونی که به او وارد شده مرتکب جرم می شود ولی ما زمانی

 می توانیم این فشار ها و مشکلات را تحت عنوان اجبار بدانیم و آن را دلیلی برای رفع مسئولیت کیفری بدانیم که شرایطی محیا باشد؛ که این شرایط به این صورت است:

 _ فشار های وارده به فرد عادتاً قابل تحمل و پذیرش نباشد.

_ فرد مرتکب چاره ای جز ارتکاب جرم برای دفع خطر نداشته باشد.

_ خطری که فرد را تهدید می کند به صورت یک خطر قریب الوقوع باشد به این معنا که وقوع آن قطعی باشد.

اگر این شرایط مهیا باشد و فرد به جهات این شرایط مرتکب جرم شود اجبار می تواند عاملی برای رفع مسئولیت کیفری محسوب شود.

  • مستی و بیهوشی

در ماده ۱۵۳ قانون مجازات آورده شده است که هرگاه شخصی در حالت خواب و یا بیهوشی مرتکب عملی شود که در قانون نسبت به آن جرم انگاری صورت گرفته است، مجازاتی برای او وجود ندارد مگر این که فرد نسبت به این امر آگاهی داشته باشد که در حالت بیهوشی و خواب مرتکب جرم می شود و به این صورت عمدی باعث بیهوشی خود شود در این صورت مسئولیت کیفری از او به هیچ وجه سلب نخواهد شد.

ماده ۱۵۴ قانون مجازات آورده است که مستی که از نتیجه مصرف اختیاری فرد ناشی شود و فرد به جهت مصرف مسکرات و مواد مخدر دچار مستی شده و به این علت دچار عدم اختیار شده باشد مسئولیت کیفری از او سلب نمی شود؛ البته در این خصوص شرطی گذاشته شده است که اگر ثابت شود  فرد در زمان ارتکاب جرم به طور کامل اختیاری نداشته مجازات نمی شود مگر این که اثبات شود عدم اختیار او و ارتکاب جرمی که به موجب آن رخ داده نشات گرفته از این بوده که فرد به جهت انجام جرم آن را مصرف کرده است در این حالت مسئولیت کیفری برای او در نظر گرفته می شود.

آثار رفع مسئولیت کیفری از فرد چه می باشد؟

اگر جرم مرتکب شده از فرد به دلایلی که در قانون محرز شده است با مجازات کیفری همراه نباشد این رفع مسئولیت آثاری با خود به همراه خواهد داشت:

  • زمانی که فرد از مسئولیت کیفری بری می شود حکم صادر شده در این خصوص شخصی می باشد و قابل تسری به افرادی که در این خصوص شریک او بوده اند نیست و آن ها در صورت وجود شرایط لازم مجازات می گردند.
  • زمانی که مسئولیت کیفری از فرد برداشته می شود این امر عاملی برای رفع مسئولیت مدنی نمی باشد و هرگونه خسارت وارده به فرد مقابل باید جبران شود.
مشاوره حقوقی

سوالات متداول عوامل رافع مسئولیت کیفری

 اثبات عوامل رافع مسئولیت کیفری با چه کسی می باشد؟

 به صورت کلی اثبات بر عهده مجرم و در صورتی که وکیل دارد با وکیل او می باشد.

 

چه زمانی متضرر از جرم باید مسئولیت کیفری فرد را اثبات نماید؟

زمانی که فرد در ظاهر امر دارنده یکی از عوامل مسئولیت کیفری می باشد مانند جنون، که فرد باید اثبات نماید مجرم در زمان سلامت خود مرتکب جرم شده و جنون او حالت موقت داشته است.

 

زمانی که فرد بر اثر اکراه شدید مرتکب جرم می شود مجازات خواهد شد؟

خیر در این حالت فرد مجازات نمی شود و فرد اکراه کننده به مجازات مطابق قانون محکوم خواهد شد.

 

در صورتی که والدین و سرپرست صغیر و مجنون اقدامی به منظور تادیب یا حفاظت آن ها انجام دهند مجازات خواهند شد؟

خیر در این حالت این اقدامات مستوجب مجازات برای این افرد نیست،  به شرط این که از حدود عرف و شرعی خارج نشده باشند.

دیدگاه ها